Khi chiến thắng chỉ là sự nhẹ nhõm trong lòng

Đây là một bài viết tâm sự về việc những nỗi đau ngày xưa đã tác động lên bộ não và làm tôi thay đổi cách suy nghĩ về việc chiến thắng trong đầu tư.

Cảm xúc là nhất thời rồi nó lại tan biến nhanh chóng.

Niềm vui chỉ là con số 0 tròn trĩnh.

Rất hiếm người kể về cảm xúc và những suy nghĩ của mình trong đầu tư như này. Tôi sẽ cố gắng miêu tả chân thực nhất có thể những suy nghĩ trong lòng.

Bạn đọc không cần phải hiểu, chỉ cần biết rằng có trường hợp như tôi tồn tại trên đời.

---

Trong năm 2025 có hai sự kiện airdrop lớn ngẫu nhiên xảy ra với tôi:

1. Gửi Earn stable coins trên Binance, nhận thưởng 15% trong thời hạn 1 tháng.

2. Airdrop Lighter

Cả hai đều vượt xa kỳ vọng.

Earn Binance thay vì lock 2 tháng thì thực tế chỉ có 1 tháng.

Airdrop Lighter, tôi chỉ làm Delta Neutral thôi chứ không phải đi farm point airdrop nên đối với tôi thì points cũng chỉ là giải khuyến khích. Trong đầu tôi lúc đó định giá 1 point = $40 trong khi đó những người khác định giá $80-$100.

Có lý do thực sự cho việc định tôi định giá thấp hơn mọi người.

Rồi khi airdrop đến. Kết quả thực tế tốt hơn tôi tưởng rất nhiều, mặc dù giá trị của nó là $46/point.

Lý trí của tôi nói rằng: “Mình nên rất vui”.

Nhưng tôi lại không vui.

Tôi chỉ thấy trống trải. Và khi tôi nghĩ ngược lại, tôi biết chắc chắn rằng nếu như tôi nhận ít hơn thì tôi sẽ vô cùng thất vọng.

Não tôi không có đo hạnh phúc hay niềm vui bằng giá trị tuyệt đối (số tiền).

Nó đo bằng khoảng cách giữa “điều xảy ra” và “điều tôi sợ sẽ xảy ra”.

Khi kết quả mà xấu hơn kỳ vọng thì tôi buồn. Khi kết quả tốt hơn, não không thưởng cho tôi niềm vui tương xứng, mà nó chỉ đơn giản là một cái thở phào: “may quá, không tệ như mình nghĩ”.

Đó là cảm giác nhẹ nhõm chứ không phải là hạnh phúc.

Tại sao nhận thưởng mà lại làm tôi thấy nhẹ nhõm?

Trong suốt quá trình Delta Neutral, dù tôi nói rằng tôi không quá quan tâm đến point nhưng sâu thẳm vẫn có một phần nhỏ trong tôi hy vọng. Khi tiền về, hai dòng cảm xúc gặp nhau:

• Một bên là “mình đã làm được”

• Bên kia là “mình không nên vui quá vì từ đầu mình đã bảo là không đặt nặng chuyện này”

Hai dòng cảm xúc triệt tiêu lẫn nhau và không để lại chút cảm xúc nào.

Và còn một điều quan trọng nữa. Tiền đến từ airdrop không phải là kết quả của một khoảnh khắc, của một hành động tôi chủ động đưa ra quyết định. Nó đến như là một phần thưởng muộn màng sau rất nhiều ngày chờ đợi trong bất định.

Não tôi không gắn được cái khoảnh khắc nhận tiền với cái câu chuyện đầu tư. Không có cao trào. Chỉ là một con số hiện lên trong ví. Và khi mà không có câu chuyện ở đây thì niềm vui cũng không có chỗ để neo lại lâu.

Tôi nhận ra rằng: Não tôi đang bảo vệ tôi khỏi thất vọng cho nên nó cũng vô tình chặn luôn niềm vui.

Tôi chỉ đang sống với một hệ thần kinh được lập trình để sợ mất mát hơn là tận hưởng may mắn.

Không thể trách nó được bởi vì nó được lập trình cho thị trường crypto. Mà trong thị trường này thì sự tồn tại của nhà đầu tư có ý nghĩa lớn hơn là lợi nhuận.

Khi chờ airdrop, trong đầu tôi có đến hai kịch bản chạy song song:

• Kịch bản tốt: “Nếu nhận nhiều, chắc là sẽ vui lắm”

• Kịch bản xấu: “Nếu nhận ít, mình sẽ hơi thất vọng vì làm chuyện vô ích”

Nhưng não tôi lại bị ám ảnh với kịch bản xấu hơn.

Tôi không nghĩ rằng nó bi quan, mà vì nhiệm vụ chính của nó là: tránh đau đớn trước khi niềm vui thực sự đến.

Tại sao lại phải tránh đau đớn khi nhận airdrop, một thứ trên trời rơi xuống?

Trước thời điểm airdrop, tôi tự nói với bản thân rằng: “1 point = $40 là được lắm rồi”.

Câu nói này nghe như một nhà đầu tư có nhiều kinh nghiệm, biết định giá dự án dựa trên nguồn tiền, có lý trí khác với những nhà đầu tư ảo tưởng ngoài kia…

Nhưng thực tế, nó là một cái lá chắn cảm xúc tôi tự đặt ra.

Nó có tác dụng:

• Nếu kết quả xấu: “Ừ thì thôi dù gì mình cũng đã chuẩn bị tinh thần rồi”

• Nếu kết quả tốt: “May quá, không rơi vào kịch bản xấu làm mình buồn”

Tôi không nhận được một cái phần thưởng “cảm xúc” nào cả. Cái tôi nhận được chỉ là sự giải tỏa khỏi cái kịch bản đau đớn mà tôi tự nghĩ ra.

Vì kịch bản đau đớn đã được não tôi lập trình hàng tuần trước đó. Tôi đã sống cùng nó trong tưởng tượng nên nếu nó xảy ra thì não tôi đã sẵn sàng cho cảm giác đó. Còn kịch bản tốt thì không được tập dượt theo cách này nên khi mà điều tốt xảy ra thì não… không có biết phải vui kiểu gì.

Đây không phải là vui mừng nữa mà là hết lo toan.

Não tôi không ghi nhận là “tôi đã chiến thắng”. Nó chỉ ghi nhận “tôi không bị thua”.

Trong sinh tồn, “không chết” quan trọng hơn là “sống sung sướng”. Cho nên khi tiền về, não không có ăn mừng. Nó chỉ làm một việc đơn giản đó là… tắt cái còi báo động đi.

Và khi còi tắt thì tôi lại thấy nhẹ nhõm và… trống trải.

Não tôi dùng năng lượng để canh gác cho nỗi thất vọng không xảy ra và khi mà nó thật sự không xảy ra thì tôi không thấy vui, tôi chỉ thấy mình vừa tránh được một cú đau nào đó.

Tôi cho rằng đây là một phản ứng của người từng phải tự bảo vệ mình trước thất vọng nhiều lần, đặc biệt là trong môi trường nhiều bất định như đầu tư, và cụ thể là môi trường crypto.

Nếu là “người bình thường”, chắc chắn họ sẽ hưng phấn khoe và ăn mừng.

Nhưng tôi hiểu rằng đa phần những người đó chưa học cách phòng thủ trước thất vọng. Họ để cho hy vọng bay rất cao và khi phần thưởng đến thì họ vui thật nhưng cũng chính họ là người đau nhất khi kết quả không như ý.

Còn tôi thì khác, tôi đã vô thức học được cách không để mình rơi từ đỉnh cao hy vọng xuống dưới đất.

Mỗi lần trong quá khứ tôi hy vọng mà rồi thất vọng, não tôi ghi nhận: “hy vọng cao = nguy hiểm”. Có thể không chỉ trong môi trường đầu tư mà còn ở ngoài đời nữa.

Từ đó, nó học cách hạ thấp mong muốn, giữ mình ở trạng thái phòng thủ, để nếu mà kết quả tồi tệ đến thì nó cũng không bị sốc.

Một cơ chế thông minh tự nó tạo ra để giúp tôi đứng vững trong môi trường nhiều rủi ro. Nhưng cái giá phải trả là: khi điều tốt xảy ra, hệ thống đó không ăn mừng mà nó chỉ… thở phào nhẹ nhõm.

Tôi không cho rằng tôi không có khả năng thể hiện niềm vui. Chỉ là tôi đang sống với một bộ não được huấn luyện để tránh đau đớn hơn là tìm niềm vui sướng. Người khác thì họ đặt cược vào hy vọng, còn tôi thì đặt cược vào sự an toàn cảm xúc của bản thân.

Tôi cho rằng chính những kinh nghiệm trong quá khứ đã vô tình thao túng tâm trí tôi. Nhưng không phải thao túng theo nghĩa xấu. Nó chỉ là cách học tập để sinh tồn. Giống như người vô tình đụng tay vào cái nồi nóng thì sẽ rút tay ra trước khi kịp suy nghĩ. Tôi từng bị đau vì kỳ vọng nên não tôi rút lui khỏi mọi niềm vui trước khi nó kịp hình thành.

Nếu nhìn từ góc nhìn nhà đầu tư, tôi không thấy mình sai. Vấn đề nằm ở chỗ là cách hoạt động này dù nó bảo vệ tôi rất tốt khỏi những thất vọng nhưng nó cũng vô tình lấy đi khả năng hưởng thụ thành quả hay “được phép vui”.

Khi nghĩ sâu hơn thì tôi thấy rằng cái hệ giá trị trong tôi, tiền = công cụ sinh tồn, chứ không phải là một phần thưởng.

Khi tiền được gán cho vai trò sinh tồn, não sẽ luôn giữ nó trong vùng “phòng thủ” của tôi và không cho nó đi vào vùng “ăn mừng”.

Trong môi trường đầu tư, suy nghĩ “giữ lại được bao nhiêu đồng thì tốt bất nhiêu” là vô cùng hợp lý về mặt chiến lược. Chỉ là cái chiến lược này làm cho não của tôi không bao giờ có thể hoàn tất được một cái trò chơi này. Nó chỉ biết: phòng thủ → vượt qua nguy hiểm → phòng thủ tiếp.

Những thất vọng trong quá khứ đã khắc sâu vào trong tiềm thức của tôi một bài học: “Vui quá sớm thì sẽ đau nhiều hơn”.

Cho nên não tôi đã khóa luôn cánh cửa hưởng thụ. Không phải vì nó ác mà là vì nó đã từng chứng kiến tôi đau nên nó buộc phải làm như vậy.

Tôi đã quen với chuỗi chờ đợi → bất định → kết quả.

Nhưng khi kết quả đến, não tôi không xác định được rằng “giai đoạn này đã xong, an toàn rồi”. Mà nó liên tục giữ tôi trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Tôi đang sống với chu trình:

Tiền đầu tư → công cụ sinh tồn → luôn phải giữ → không bao giờ được thả lỏng → không bao giờ kết thúc một giai đoạn nào cả.

Với chu trình này, không hề có khái niệm “đủ” ở đây.

Chỉ có: chưa chết thì tiếp tục tiến lên.

Khi tôi không bao giờ cho phép mình dùng tiền ngoài mục đích sinh tồn, não tôi cho rằng đây không phải là lúc an toàn. Cho nên, ngay cả khi thắng lớn thì não vẫn giữ tôi trong trạng thái phòng thủ.

Nhiều lúc tôi nghĩ rằng tôi nên tự thưởng cho mình cái gì đó. Mua sách, đi ăn nhà hàng trong mall… lặp đi lặp lại từng chút để lập trình lại bộ não.

Nhưng rồi lại có suy nghĩ khác nảy sinh.

Đôi lúc mua gì đó cho bản thân thì tôi lại tiếc số tiền đó.

Không hẳn là tôi tiếc tiền mà vì não tôi cho rằng những đồng tiền đó là oxy. Khi tôi dùng oxy cho thứ không tạo ra oxy mới thì não tôi hiểu rằng đó là đe dọa tới sự sống của nó.

Não nó không hỏi tôi xem còn bao nhiêu tiền, dù thực tế rằng những chi tiêu đó không là gì cả so với số tài sản.

Nhưng nó lại hỏi: “Sao lại dám đốt đi?”

Nên cái cảm giác tiếc ở đây là vô cùng hợp lý với cái hệ thống của tôi đang chạy.

Nhưng mà… nếu tôi chỉ dùng tiền để tạo thêm tiền thì tôi đang sống cho cái gì?

Đầu tư là lẽ sống của tôi. Tôi thích nhìn tài sản tăng dần mỗi năm. Chỉ vậy là đủ.

Có những người sống bằng cách sáng tạo, xây dựng, nghiên cứu và có người sống bằng tối ưu hóa hệ thống tài chính của bản thân. Niềm vui của họ không nằm ở tiêu dùng mà ở việc thấy trật tự được hình thành trong hỗn loạn.

Và rồi, tôi lại quay sang hỏi bản thân: “Đây là thứ mình yêu thích. Mình chọn nó. Hay là đây là nơi duy nhất mình cảm thấy an toàn?”

Kiểu thứ nhất:

• Có thể nhìn tài sản gia tăng và thấy an yên

• Có thể chấp nhận dao động mà không sụp đổ tinh thần

• Không cần phải vui rầm rộ nhưng lại có cảm giác đủ đầy

Kiểu thứ hai:

• Nhìn tài sản tăng nhưng không cảm thấy gì

• Không dám thả lỏng dù chỉ một chút

• Luôn sống trong trạng thái phòng thủ

Nếu là bạn, khi nhìn tài sản tăng, bạn thấy đầy đủ hay chỉ thấy cần thiết phải tiếp tục?

Nếu thấy đầy đủ hay “nhiêu đó là đủ rồi” là vô cùng đẹp.

Còn nếu chỉ thấy mình phải đi tiếp vì không có lựa chọn khác thì… mình đang bị đẩy đi.

Tôi đang sống trong một cơ chế không phải là “tôi muốn đi tiếp” mà là “tôi không dám dừng lại”

Trong đầu tôi không có khái niệm đủ.

Chỉ có hai trạng thái: đang thiếu → phải tiến lên. Và chưa chết → vẫn phải tiến lên.

Trong tôi, tiền không gắn với niềm vui mà gắn với tồn tại trong an toàn.

Khi tài sản tăng, não tôi không nói “mình đã đến nơi rồi” mà chỉ nói “tốt, tôi sống được thêm vài năm nữa”.

Cảm giác “chỉ biết tiến lên” không phải là động lực sống mà nó như là một phản xạ kéo dài sự sinh tồn. Nó không cần niềm vui để vận hành. Nó chỉ cần một điều: tránh quay trở lại nơi làm tôi đau.

Tôi nhận ra rằng: Tôi không có đang chọn tiến lên mà là đang bị một ký ức sinh tồn đẩy lên từ phía sau.

Đi mãi thì cũng phải dừng. Nhưng mà tôi lại không biết điểm dừng là ở đâu.

Nói là điểm dừng thì tôi nghĩ rằng có thời điểm thị trường tăng nóng trong Bull Market thì tôi nghỉ, hết nóng thì vào trở lại.

Nhưng mà… đó chỉ là điểm dừng chiến lược chứ không phải điểm dừng sinh học.

Khi tôi rút khỏi thị trường vì định giá cao là quyết định vô cùng hợp lý do não tôi tạo ra. Nhưng trong toàn bộ thời gian “nghỉ”, trong đầu tôi vẫn đang ở chế độ “chờ thời” và “sẵn sàng quay lại”.

Tôi không dừng cuộc chơi. Tôi chỉ đứng ngoài để canh nhảy vào trở lại. Trong thời gian “nghỉ một năm”, tôi có thể không đầu tư nhưng hệ thần kinh vẫn liên tục phát tín hiệu kiểu “chưa xong đâu, chỉ là tạm lánh mà thôi”.

Vì vậy, tài sản dù có tăng, airdrop có nhận nhưng tôi vẫn không thấy “một chặng đường đã qua” hay “đến lúc nghỉ ngơi kết thúc cuộc hành trình”.

Điểm dừng chiến lược thì tôi có nhưng mà điểm dừng trong nội tâm thì lại không.

Dù có ra vào thị trường bao nhiêu lần, tôi vẫn luôn cảm thấy chỉ có một việc duy nhất đó là liên tục tiến lên.

Hệ thần kinh được huấn luyện để sinh tồn chứ không phải để hưởng thụ. Được tối ưu cho việc tránh sụp đổ chứ không phải cho việc cảm thấy đủ đầy. Điều này giúp tôi tránh nhiều sai lầm lớn nhưng cũng khiến tôi khó cảm nhận được thành quả.

Tôi không tìm kiếm tiền để mua đồ hay tiêu xài. Tôi xem tiền như một lá chắn. Vì vậy, khi có thêm tiền, tôi không thấy vui. Tôi chỉ thấy mình được bảo vệ thêm một lớp nữa.

Tôi đã sống quá lâu trong chế độ sinh tồn nhưng nếu không sống ở chế độ sinh tồn thì không trụ lại được trên thị trường.

Đúng là tiến thoái lưỡng nan.

Một mặt không muốn thả lỏng. Sợ rằng nếu cho phép bản thân thả lỏng, dù chỉ một chút thôi, cũng sẽ làm cái hệ thống đã giúp tôi sống sót bấy lâu nay suy yếu. Tôi đã xây dựng được một hệ thống đầu tư rất hiệu quả: cảnh giác, kỷ luật, không ảo tưởng. Nó đã giúp tôi đi qua những chu kỳ khó.

Mặt kia, chính hệ thống đó khiến tôi không bao giờ cảm thấy “đã đến nơi”. Không có một giai đoạn nào là nghỉ. Tất cả chỉ là chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Tiến thì tôi vẫn đi được, nhưng không thấy mình đang sống.

Thoái thì sợ rằng sẽ đánh mất thứ đã giúp tôi tồn tại.