Ngẫm về dữ liệu quá khứ và thực tế

Đây là một bài học xảy ra trong quá trình đầu tư của tôi.

Tôi hy vọng rằng bài học này sẽ giúp nhiều bạn đọc có thêm góc nhìn mới về việc sử dụng dữ liệu trong đầu tư.

Vào khoảng tháng 07/2025:

Thời điểm này tôi phát hiện ra lợi tức trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của nước ta đang dần tăng lên.

Lợi tức trái phiếu chính phủ có màu xanh biển trên biểu đồ

Mỗi khi lợi tức tăng thì VNINDEX sẽ giảm, và khi mà lợi tức giảm thì VNINDEX sẽ tăng trở lại.

Logic ở đây là khi mà lợi tức chính phủ tăng thì lãi suất ngân hàng tăng theo. Mà lãi suất tăng thì làm nhà đầu tư không còn hứng thú với việc đầu tư và thị trường sẽ giảm.

Đó là chỉ số yêu thích của tôi để xác định thời điểm nên dừng lại trong bối cảnh VNINDEX tăng nóng.

Chính vì điều kiện thời điểm năm 2025 quá đẹp:

• VNINDEX tăng mạnh.

• Yield trái phiếu bắt đầu có dấu hiệu tăng trở lại.

Đã làm tôi kết luận rằng thời điểm này rủi ro cao, hạn chế đầu tư.

Và sau đó viết liền hai bài blog:

“Hàn Quốc 1997”

“Rủi ro khi thị trường tăng”

Và vô số bài khác trên X để nói về việc thị trường tăng nóng này.

Nhưng, khi mà bước sang năm 2026 thì mọi thứ không như tôi phán đoán.

Có thêm 2 yếu tố làm cho dữ liệu lịch sử ở đây không còn hoạt động theo suy nghĩ của tôi:

Đầu tiên là việc ngân hàng nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại dừng tăng lãi suất. Thế là lãi suất huy động rơi về mức tầm 6%.

Vì bị áp lực, các ngân hàng không thể thông báo tăng lãi cho nên họ chuyển sang các thể loại huy động khác như chứng chỉ tiền gửi và lãi suất thương lượng tại quầy… vốn là những con số không có hiển thị ra cho mọi người biết.

Trong khi đó thì lợi tức trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm vẫn liên tục tăng.

VNINDEX cũng tăng theo.

Nhưng cái sai của tôi ở đây là sử dụng VNINDEX để đánh giá toàn bộ thị trường.

Có gì là sai khi sử dụng nó?

Đây cũng là điểm thứ hai.

Lúc trước sử dụng VNINDEX thì không sai. Nhưng bây giờ thì toàn bộ chỉ số được kéo bởi nhóm cổ phiếu Vingroup cho nên việc sử dụng VNINDEX để nhận xét rồi ngồi chờ thị trường sụp đổ đã không còn hiệu quả nữa.

Tôi quay lại xem thị trường chứng khoán và phát hiện ra rằng mọi thứ đã giảm từ thời điểm cuối năm 2025… nhưng VNINDEX vẫn tăng vì có nhóm cổ phiếu kia kéo. Đây là điều mà từ trước đến giờ tôi chưa bao giờ nghĩ đến trong đầu tư.

Tóm lại, tôi nhận định rằng:

“Lợi tức trái phiếu chính phủ tăng thì trong tương lai VNINDEX sẽ giảm”.

Thời điểm đó, tôi cho rằng nhận định của mình đã sai bởi vì tôi chọn VNINDEX làm thước đo và kết quả đúng hay sai là phụ thuộc vào việc VNINDEX có giảm hay không.

Sự thật là:

• Ngân hàng thương mại bị áp trần lãi suất huy động. Phải chuyển sang hình thức khác để huy động và số liệu này không hiển thị đầy đủ cho mọi nhà đầu tư biết.

• Đa phần cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã giảm. Nhưng VNINDEX đã bị bóp méo do cổ phiếu Vingroup kéo chỉ số.

Việc nguy hiểm hơn ở đây là:

Trong tương lai, nếu ai đó không hiểu rõ về sự kiện này, mà sử dụng thông tin lợi tức trái phiếu chính phủ như cách tôi đã làm để phân tích thị trường sẽ đối mặt với tình huống: “Tại sao lợi tức tăng mà VNINDEX lại tăng theo?”

Nếu thực sự trải qua và hiểu thì họ sẽ xem đây là một dữ liệu ngoại lai, không có mấy tác dụng để phân tích và sẽ chuyển sang phân tích thông tin của 99% số cổ phiếu trên thị trường vào thời điểm đó chứ không phải chỉ sử dụng duy nhất VNINDEX. Thì lúc này họ sẽ có cái nhìn thực tế hơn.

Nếu không trải qua, không tìm hiểu, thì họ sẽ dễ dàng nhận định rằng đây là năm tốt đẹp để đầu tư khi VNINDEX vẫn tăng và chỉ báo lợi tức trái phiếu chính phủ không đáng tin để sử dụng.

Vấn đề là… không có cách nào để chúng ta có thể sửa lại cái dữ liệu quá khứ này bởi vì nó là thực tế đã xảy ra.

Dù là thực tế, nhưng nó đang ẩn dưới lớp mặt nạ, chỉ có ai khui ra mới có thể thấy bộ mặt thật của nó méo mó đến thế nào.

Điều này càng làm tôi thấy rằng thị trường chứng khoán Việt Nam luôn luôn hoạt động dưới một lớp vỏ bọc vì một lợi ích nào đó. Và mọi thứ có thể được điều khiển để hoàn thành mục tiêu chính trị.

Các lỗ hổng, gói ưu đãi, kỹ xảo tài chính, buông lỏng quản lý, những câu chuyện trên mạng xã hội, đầu cơ thái quá, tham nhũng trắng trợn đã cho phép các thứ tệ hại tồn tại lâu hơn nhiều so với lẽ thường. Một số còn phát triển rực rỡ hơn. Những kẻ lừa đảo trắng trợn lại được tôn vinh như những ông trùm kinh doanh.

Đây cũng là một sự ức chế khi đầu tư thị trường tài chính. Bạn có thể nhận ra bong bóng từ sớm nhưng vẫn bị vùi dập khi chờ đợi nó xảy ra. Bạn có thể vạch trần sự gian lận, định giá điên rồ để rồi vẫn phải nhìn giá cổ phiếu tiếp tục leo lên đỉnh mới.

Bài học ở đây là gì?

Thị trường tài chính là một thị trường phi đạo đức. Những kẻ làm ăn bất chính không phải lúc nào cũng bị trừng phạt. Những kẻ lừa đảo không phải lúc nào cũng bị vạch trần. Các công ty điều hành tệ hại không phải lúc nào cũng bị phán xét.

Đối với những ai đầu tư vào thị trường cổ phiếu Việt Nam, việc lựa chọn cổ phiếu để đầu tư ở đây không khác gì là chơi trò chơi của kẻ thua cuộc. Thay vì tốn thời gian nghiên cứu, cố hiểu cái mà bản thân không thể hiểu nổi… thì lựa chọn cả thị trường là quyết định đầu tư thông minh nhất. Dù biết rằng mọi thứ có thể là vớ vẩn, nhưng bớt được 1 điều vớ vẩn là bớt được 1 nỗi lo.